Bizans deniz gücü altın çağını en dikkate değer gemiler olan dromonlar ile yaşadı.  Kürek ve yelken kombinasyonu güç oluşturmak için ilk defa uyum içerisinde dizayn edilmişti. Dromon greko-romen tarzında savaş gemilerinin genel adıdır. Bu sözcük ilk olarak karşımıza Sardis’li Eunapios’un tarih metinlerinde otuz kürekli gemi olarak geçmektedir (4. yüzyıl). Köken olarak ‘Dromos’, yani yol  kelimesinden türediği varsayılır.  Onuncu yüzyılda Konstantine VII zamanında dromonlarda 230 kürekçi sayısına ulaşılmıştı. Ve en büyük silahlarından biri de koçbaşı ile beraber kullandıkları yunan ateşi ( Grejuva) olmuştur. Büyüklük olarak 60m uzunluk ve 10m genişlikte direk yüksekliği ise 6m olarak tahmin edilmektedir. [en]test ingilizce[/en]

Dromonların savaş gemisi şeklinde bahsedildiği ilk metinler 5.yüzyılın sonu ve 6.yüzyılın ilk çeyreğine rastlamaktadır. İlk olarak bahsi Ravenna’da yayınlanan kararnamelerde ortaya çıkmıştır. Daha sonra Marcellinus’un kroniğinde (518 dolayları) bahsedilmiştir. Daha sonra Jüstinyen zamanında Beliserius’un Ostrogotların üzerine yine dromonlar ile gittiği kesindir. Kaldı ki kuzey İtalya’da  Cagliari’de altıncı yüzyıldan kalma Aziz Saturninus kilisesinde bulunan mezar yazıtında dromon reisliğinden bahsedilmektedir. Dromonların ilk hali olan ‘Liburni’ ler kadırgaların özel bir tipi ve sadece savaşlarda kullanılma maksatlı olarak kullanılmış olup ilk M.Ö 1.yüzyılda Malalas tarafından bahsi geçmiştir. Ve bunu da dizayn edenler Illyrian ( Arnavutluk) insanlarıydı. 533 yılında Vandal kralı Gelimer’e karşı yapılan seferde Belisarios’a eşlik eden Prokopius her iki geminin kıyaslamasını yapmış ve dromos’un son derece hızlı ve kontrollü bir gemi olduğundan bahsetmiştir. Uzak seferlere çıkmak için hız konusunda herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Burada hızdan bahsedilen yakın muharebe sırasındaki hareket kabiliyetidir. Diğer açıdan dromoslar liburnae’lerin gelişmiş bir türüydü ve onlara göre farklı teknik özelliklere sahipti. Bunların en belirgin olan hız konusuydu. Dikine kesiti tıpkı bir yay şeklindeydi. Bu biçim büyük avantaj sağlıyordu. Konstriksiyon anlamında en büyük fark suyu yaran burun kısmında başlıyordu. Dromonlarda normal zamanda suyu yarmak için özel metal burun vardı ve gövde de buna uyumlu olarak yapılıyordu. Ve kare yelken uygulaması da yine dromonlarda başlamıştır.  Prokopius’un bahsettiğine göre dromonlarda güverte altında kürekçilerin korunaklı olarak işlerini yapmasını sağlayan güverte kalasları vardı. Ve hızı kesmeyecek şekilde dizayn edilmiş yanal parçalar güverteye sabitlenmişti. Belisarius’un donanmasında 92 dromon olduğu söylenmektedir ve dromon başına 2000 kişilik mürettebat vardı.Bu adamlara Auteretai denirdi ve bu aynı zamanda denizciler ve kürekçiler için de kullanılan bir tabirdi.

Dromonları hız olarak geçebilen sadece Venedik (Katerga) kadırgalarında vardı ve bunlar dromonlardan çok sonra geliştirilmişti. Monoremesler dromonlardan daha küçük ve daha atak gemilerdi. Deniz savaşının koşullarını değiştirmede monoremeslerin inkar edilemez bir rolü vardır. Dromonların bir diğer özelliği koçbaşı (embolos) taşıyor olmalarıydı. Düşman filo ile karşı karşıya gelindiğinde koçbaşı sayesinde düşman gemisine burundan çarparak hasar vermek için tasarlanmıştı. Yine aynı zamanda kayalara çarpmayı engeller ve olası çarpmalarda çarpman etkisini yumuşatırdı. Normalde dromonlar yunan ateşi kullanırken 1204 kuşatmasında bunun kullanıldığına dair herhangi bir kanıt yoktur. On ikinci yüzyıla gelindiğinde Bizans deniz gücü eski parlak günlerini yaşamıyordu. Venediklilerin büyük gemileri onlarda hayranlık uyandırmaya başlamıştı. Bilindiği üzere Bizans dromonları sadece iki direklidir ve üç direkli gemi Bizans’ta yoktu. Venedik kadırgaları ile bir diğer kıyas ise kadırgaların her iki yanında küçük teknelerin sıralanmış olmasıdır.

On ikinci yüzyıldan 1204 tarihine kadar ticaret filolarından sorumlu kamu hizmeti bölümü mevcuttu vardı ve bunlar deniz sekretonu olarak anılırdı. Ayrıca bir başka kamu hizmet kısmı da Dromos logothete idi. Günümüzde Maliye müfettişlerinin yaptığı işi sadece deniz ticareti ile ilgili olarak yaparlardı. Bu bölüm vergilendirme de diğer memurlara yardımcı olduğu gibi aynı zamanda gemilerin de kaydını tutuyordu. Kapasite ölçümleri de yine bu birim tarafından yapılıyordu ve ölçü olarak kabul ettikleri deniz modiostu 17084 litreye denk gelmekteydi. Andronikos Komnenos (1182-85)zamanında kargo hırsızlıklarına en ağır şekilde ceza veriliyordu. Bunun uygulayıcısı ve takipçisi yine deniz sekretonuydu. Altı ve yedinci yüzyılda deniz ticaret filolarının düzenlenmesine yardımcı olacak Rhodian deniz yasası yayımlandı.Daha sonrasında bu kanun on dördüncü yüzyılda Konstantin Harmenopulos tarafından geliştirilip Hexabiblo isimli kitabında yayınlandı.Rhodian yasası denizde iş ve emniyet ile ilgili kısımları içerirken Harmenopulos sivil sorumluluğa dikkat çemkemtedir.

1348’e kadar haliç’te olan tersaneler bu tarihten sonra Konstoskalion (Kumpakı)’a taşındı. Geç Bizans gemi yapım merkezleri arasında Smyrna (İzmir ), Prousa (Bursa ), Hellespont (Gelibolu), Lemnos ( Limni Adası), Monemvasia (Yunanistan’ın en güney ucu), Rhodes (Rodos), Ainos (Enez), ve Patmos Adası sayılabilir. Gemi yapımında ve yelkende kullanılan kenevir, ipler ve dolgu maddesi olan katran ve yağ Kırım tarafından getirilirdi. Kumkapıdaki tersane anlaşma gereği yoldan gelen Venedik Ticaret gemilerinin bakım ve onarımlarının yapıldığı bir üs haline gelmişti. Gemi yapım aşamaları o tarihlerde de sır gibi saklanıyordu. Ve Venedik ile Bizans 12. yüzyıla kadar teknik anlamda yarış halindeydi. Fatih İstanbul’u aldığı zaman gemi yapımcılarına şehirde kalmaları için üstün imkanlar tanıdı ve yapımcıları özel koruma altına aldı. Bu sayede deniz tecrübesi olmayan Osmanlı kısa sürede denizde de adını duyurmaya başladı.

Faydalanılan Kaynaklar

1-John H.Pryor And Elizabeth M. Jeffreys,The Age Of The Dromon The Byzantine Navy ca 500-1204 Boston 2006

2-George Makris, The economic history of Byzantium: from the 7th through the 15th century Washington, D.C. ISBN 0-88402-288-9

3-Donald M. Nicol, Bizans ve Venedik Diplomatik ve Kültürel ilişkiler üzerine. Sabancı Üniversitesi 2000

4- John H. Rosser , Historical Dictionary of Byzantium

5- Prokpios Çev:Orhan Duru Bizansın Gizli Tarihi Türkiye İş Bankası Kültür yayınları İstanbul 2008